Przyczyny cellulitu: hormony, geny, krążenie i styl życia

Co powoduje cellulit?

Cellulit powstaje z połączenia kilku czynników: budowy przegród łącznotkankowych, hormonów, genów, krążenia, wieku i masy ciała. Przegląd 26 artykułów z lat 1978-2011 doszedł do wniosku, że ma on pochodzenie fizjologiczne, jest typowy dla kobiet i wieloczynnikowy. Polski przegląd z 2018 roku rysuje podobny obraz: złożony mechanizm, w którym rolę grają zaburzenia hormonalne, dysfunkcja śródbłonka (czyli wyściółki naczyń) i predyspozycje genetyczne.

W praktyce nie ma jednego winowajcy, na którego da się zwalić wszystko, i nie ma jednej rzeczy, którą naprawisz za jednym zamachem. Jeśli zaczynasz od podstaw, najpierw przeczytaj co to jest cellulit. Tu skupiamy się na tym, skąd się bierze i na co masz wpływ.

Infografika · Porównanie

Czynniki cellulitu: na co masz wpływ

Cecha Czy możesz to zmienić? Co mówią badania

Płeć i budowa przegród Nie U kobiet przegrody są słabsze niż u mężczyzn, a tłuszcz łatwiej wypycha skórę.

Hormony (estrogeny) Częściowo, w porozumieniu z lekarzem Wpływają na tkankę łączną i krążenie. Po menopauzie spada produkcja kolagenu i elastyny.

Geny Nie Badano warianty genów ACE i HIF1A. Efekt jest niewielki i trzeba go jeszcze potwierdzić.

Wiek Nie W badaniu rezonansem 60 kobiet cellulit nasilał się z wiekiem.

Masa ciała (BMI) Tak, stopniowo Z wyższym BMI cellulit jest zwykle silniejszy. Zmiana masy ciała może go zmniejszyć albo nasilić.

Ruch i długie siedzenie Tak DermNet wymienia długie siedzenie wśród czynników sprzyjających, a trening poprawia skład ciała.

Krążenie i stan zapalny Częściowo Przeglądy opisują zaburzenia mikrokrążenia i łagodny stan zapalny. To na razie obszar badań, a nie gotowa recepta.

Czemu cellulit dotyczy głównie kobiet?

Chodzi przede wszystkim o budowę tkanki pod skórą, a nie o styl życia. W badaniu 20 dawców u mężczyzn naliczono więcej zrębów łączących powięź powierzchowną ze skórą, a siła potrzebna do zerwania przegród była istotnie większa: 38,5 N wobec 23,3 N. Gdy przegrody są słabsze, płaciki tłuszczu łatwiej wypychają skórę.

Badanie USG 50 kobiet pokazało włókniste pasma w 97,6% dołków. Dołki mają więc konkretną podstawę anatomiczną i dlatego tak trudno je zmienić samą dietą czy kosmetykiem. Można za to zmniejszyć ich widoczność, o czym piszemy w poradniku jak pozbyć się cellulitu.

Jaką rolę grają hormony?

Estrogeny wpływają na tkankę łączną, krążenie i produkcję kolagenu. Przegląd z czasopisma menopauzalnego opisuje, że niski poziom estrogenów po menopauzie zwiększa przepuszczalność naczyń, obniża ich napięcie i zmniejsza produkcję kolagenu typu I i III oraz elastyny. Pogarsza to mikrokrążenie i sprzyja cellulitowi.

Ciążę DermNet wymienia wśród czynników sprzyjających, ale dokładnego wpływu zmian hormonalnych nie da się dziś ocenić. Z antykoncepcją hormonalną jest podobnie: w badaniu genetycznym była tylko zmienną kontrolną, a jednoznacznych dowodów, że tabletki powodują cellulit, nie ma. Jeśli się martwisz, porozmawiaj z lekarzem, ale leków nie zmieniaj na własną rękę. Więcej w poradniku cellulit a hormony.

Geny: czy dziedziczysz cellulit po mamie?

Częściowo, ale nie ma jednego genu, który go „powoduje”. W badaniu 200 szczupłych kobiet z cellulitem i 200 kobiet w grupie kontrolnej przeanalizowano 25 wariantów w 15 genach. Po uwzględnieniu wieku, BMI, antykoncepcji i palenia istotne powiązanie wyszło dla wariantów genów ACE (OR 1,19) i HIF1A (OR 0,61).

To oznacza niewielkie różnice w ryzyku, a nie wyrok. Jeśli Twoja mama lub babcia miała cellulit, Ty też możesz go mieć, ale nasilenie zależy od wielu innych rzeczy. Geny nie zwalniają z ruchu i pielęgnacji, bo te nadal wpływają na jędrność skóry.

Masa ciała i ruch

Z wyższym BMI cellulit jest zwykle silniejszy, ale zmiana wagi nie działa u wszystkich tak samo. W badaniu rezonansem 60 kobiet większe nasilenie dotyczyło osób starszych i z wyższym BMI, a te z wyższym BMI miały też więcej płacików tłuszczu.

W programach redukcji masy ciała cellulit zmniejszył się u większości kobiet, ale u części się nasilił. Poprawa szła w parze z dużą utratą masy i tłuszczu z uda oraz z wyższym początkowym BMI. Pogorszenie dotyczyło osób z niższym początkowym BMI, które schudły niewiele, a ich tkanka była bardziej podatna. Jeśli więc chudniesz, rób to spokojnie i pamiętaj o mięśniach. Więcej w artykule cellulit a odchudzanie.

Z ruchem jest podobnie. DermNet wymienia długie siedzenie wśród czynników sprzyjających, ale nic nie wskazuje, że samo wstawanie od biurka usunie dołki. Mimo to ruch to rozsądny kierunek, bo poprawia skład ciała i napięcie skóry.

W ankiecie po dwóch tygodniach 88% z 25 osób oceniło pozytywnie wygładzenie, ujędrnienie i elastyczność skóry. To opinie uczestników, a nie badanie kliniczne.

Krążenie i stan zapalny

Przeglądy opisują zaburzenia mikrokrążenia i łagodny stan zapalny jako elementy obrazu cellulitu, ale to wciąż obszar badań. Praca z 2023 roku wymienia wnikanie powierzchownej tkanki tłuszczowej w skórę, przerost adipocytów (komórek tłuszczowych) oraz zaburzone krążenie limfatyczne i krwionośne. Autorzy proponują nową hipotezę i sami zaznaczają, że to hipoteza, a nie ustalony fakt.

Dla Ciebie wynika z tego jedno: dbanie o krążenie ma sens, ale nie obiecuj sobie, że „udrożnienie” czegokolwiek zlikwiduje cellulit. Osobno piszemy o tym w artykule cellulit a krążenie i żylaki.

Co NIE jest udowodnioną przyczyną

Nie ma wiarygodnych dowodów, że cellulit bierze się z „zatrucia” organizmu, za małej ilości wody czy obcisłych ubrań. W starszych poradnikach, także w pierwotnej wersji tego tekstu, powtarzano, że to skutek odkładania się szkodliwych substancji w tkance tłuszczowej. Żaden z przeglądów takiego wniosku nie potwierdza.

Wysokie obcasy i wąskie spodnie brzmią logicznie, ale nie znamy badań o ich wpływie na cellulit. Jeśli coś jest niewygodne, unikaj tego dla komfortu, nie dla ud. Podobnie z ciążą: DermNet wymienia ją wśród czynników sprzyjających, ale nic nie wskazuje, że „powoduje” cellulit na całe życie. Zmiany hormonalne i wagi mogą zmieniać wygląd skóry, a o pielęgnacji w tym czasie piszemy w poradniku cellulit w ciąży. Resztę przekonań zebraliśmy w artykule mity o cellulicie.

Co możesz zmienić od jutra?

Największy wpływ masz na ruch, regularność pielęgnacji i masę ciała. Żadna metoda nie ma jednoznacznie udowodnionej wysokiej skuteczności, więc najrozsądniej połączyć kilka małych zmian i dać im 8-12 tygodni.

Infografika · Lista kontrolna

Co możesz zmienić od jutra

• Wstawaj od biurka co godzinę, choćby na 2-3 minuty
• Zaplanuj 2-3 treningi siłowe nóg i pośladków w tygodniu
• Utrzymuj stabilną masę ciała, bez gwałtownych wahań
• Nakładaj serum lub balsam dwa razy dziennie z masażem
• Rób zdjęcia co 6-8 tygodni w tym samym świetle
• Omawiaj z lekarzem zmiany leków hormonalnych, nie decyduj sama

Kolejność działań znajdziesz w poradniku jak pozbyć się cellulitu, a w artykule cellulit u szczupłych osób wyjaśniamy, czemu waga nie rozstrzyga o wszystkim.