Źródła naukowe
Poradniki opieramy na 48 źródłach. Każde odnaleźliśmy w bazie PubMed lub na stronie instytucji. Przy każdym podajemy, co dokładnie z niego wynika.
Przeglądy badań
-
Comparative Analysis of Cellulite Treatment Modalities: A Systematic Review.
Przegląd systematyczny 24 badań RCT (2084 pacjentów, średnia obserwacja zaledwie ok. 3 tygodni). Fala uderzeniowa dała spójne zmniejszenie wyniku cellulitu (2,07 pkt), radiofrekwencja zmniejszyła obwód uda (-2,09 cm), a kolagenaza poprawiła wyniki skal CR-PCSS i PR-PCSS. Jakość badań oceniono jako umiarkowaną.
-
Przegląd proponuje algorytm leczenia oparty na skali CSS: łagodny cellulit zaleca się leczyć zmianą stylu życia (zdrowa dieta, nawodnienie, ćwiczenia) z kosmetykami jako uzupełnieniem, umiarkowany metodami nieinwazyjnymi (laser, radiofrekwencja, ultradźwięki), a ciężki subcyzją i iniekcjami. Radiofrekwencja wykazuje według autorów najsilniejszą skuteczność. Dane o kosmetykach są niespójne.
-
Pathophysiology of cellulite: Possible involvement of selective endotoxemia.
Praca opisuje cechy cellulitu: wnikanie powierzchownej tkanki tłuszczowej w skórę, obniżoną ekspresję fibuliny-3, przerost adipocytów, zaburzone krążenie limfatyczne i krwionośne oraz łagodny stan zapalny. Autorzy proponują hipotezę łączącą cellulit z selektywnym gromadzeniem endogennych lipopolisacharydów w tkance tłuszczowej udowo-pośladkowej. Jest to hipoteza, nie ustalony fakt.
-
Insights Into the Pathophysiology of Cellulite: A Review.
Przegląd badań klinicznych nad leczeniem cellulitu wskazuje, że brak trwałej skuteczności terapii ukierunkowanych na tkankę tłuszczową lub skórę sugeruje, że nie są one główną przyczyną cellulitu. Metody działające na włókniste przegrody (mechanicznie, chirurgicznie lub enzymatycznie) najprawdopodobniej dają trwałą poprawę. Autorzy zaznaczają brak standaryzacji badań i krótkie okresy obserwacji.
-
Krótki przegląd: cellulit występuje u 80-90 proc. kobiet po okresie dojrzewania. Autor wskazuje, że lasery, światło i radiofrekwencja poprawiają stan skóry z dobrym profilem bezpieczeństwa, ale najkorzystniejsze wyniki wykazały terapia falą akustyczną, subcyzja i minimalnie inwazyjny laser Nd:YAG 1440 nm. Podkreśla niedobór dowodów naukowych.
-
Przegląd opisuje lipedemę jako przewlekłą, upośledzającą chorobę podskórnej tkanki tłuszczowej kończyn u kobiet, z obustronnym obrzękiem, siniakami i bólem. W odróżnieniu od obrzęku limfatycznego dystalne części kończyn pozostają oszczędzone, a w odróżnieniu od otyłości ryzyko cukrzycy jest niższe. Rola hormonów wydaje się istotna, patogeneza niejasna.
-
Cellulite: a cosmetic or systemic issue? Contemporary views on the etiopathogenesis of cellulite.
Polski przegląd opublikowany w Postępach Dermatologii i Alergologii opisuje cellulit (lipodystrofia gynoidalna, skórka pomarańczowa) jako jeden z najczęstszych zespołów lipodystrofii dotykający miliony kobiet po okresie dojrzewania. Patogeneza jest złożona, a rozważane są zaburzenia hormonalne, dysfunkcja śródbłonka i predyspozycje genetyczne.
-
Przegląd systematyczny 12 uwzględnionych artykułów o falach uderzeniowych (ESWT) wskazuje, że fale wpływają na właściwości skóry i tkanki podskórnej, co klinicznie poprawia wygląd cellulitu i miejscowego tłuszczu. Autorzy opisują mechanizmy działania. Liczba i jakość uwzględnionych badań były ograniczone.
-
Cellulite: a review with a focus on subcision.
Przegląd omawia tło, potencjalną patofizjologię i metody leczenia cellulitu, występującego na pośladkach i bocznych tylnych częściach ud u większości kobiet po okresie dojrzewania. Autorzy wskazują subcyzję jako opcję szczególnie godną uwagi (w abstrakcie bez danych liczbowych).
-
Przegląd w JAMA definiuje cellulitis jako zakażenie głębokiej skóry właściwej i tkanki podskórnej z narastającym rumieniem, ciepłem, tkliwością i obrzękiem. Najczęściej drobnoustrojami są paciorkowce beta-hemolizujące i Staphylococcus aureus, rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu, a leczenie to antybiotykoterapia. Nie ma związku z estetycznym cellulitem.
-
Cellulite: an evidence-based review.
Przegląd systematyczny (PRISMA) 67 badań stwierdza, że cellulit występuje u 80-90 proc. kobiet po okresie dojrzewania. Większość badań miała poważne wady metodologiczne, a tylko 19 było randomizowanych i kontrolowanych placebo. Pewne dowody korzyści dotyczyły jedynie terapii falą akustyczną i lasera Nd:YAG 1440 nm, ale nie zidentyfikowano żadnej metody o jasno udowodnionej dobrej skuteczności.
-
Cellulite treatment: a comprehensive literature review.
Przegląd 73 badań klinicznych nad leczeniem cellulitu (m.in. środki miejscowe, fala uderzeniowa, radiofrekwencja, laser, terapie doustne, masaż). Autorzy stwierdzają, że nadal trudno wskazać jedną skuteczną metodę leczenia, a wyniki badań są bardzo niejednorodne.
-
Przegląd z polskiego czasopisma Przegląd Menopauzalny opisuje, że niskie stężenie estrogenów w okresie menopauzy zwiększa przepuszczalność naczyń i obniża ich napięcie, co upośledza mikrokrążenie i predysponuje do cellulitu. Niedobór estrogenów zmniejsza też produkcję kolagenu typu I i III oraz elastyny. Praca omawia także metody kosmetyczne i aparaturowe.
-
Efficacy of cosmetic products in cellulite reduction: systematic review and meta-analysis.
Przegląd systematyczny i metaanaliza 21 badań nad kosmetykami antycellulitowymi (połowa z substancją aktywną z grupy ksantyn, ziół lub retinoidów). Metaanaliza siedmiu badań kontrolowanych wykazała średnią różnicę zmniejszenia obwodu uda -0,46 cm (95% CI -0,85 do -0,08) na korzyść kremu, przy istotnej heterogeniczności. Autorzy ocenili skuteczność jako umiarkowaną w zakresie obwodu uda.
-
Cellulite's aetiology: a review.
Przegląd 26 artykułów (1978 do kwietnia 2011) wnioskuje, że cellulit ma pochodzenie fizjologiczne, jest charakterystyczny dla kobiet i wieloczynnikowy. Wśród czynników wymieniono m.in. architekturę tkanki łącznej i działanie estrogenów oraz zaburzenia mikrokrążenia (pełna lista w abstrakcie jest ucięta).
-
Treatment of cellulite: Part I. Pathophysiology.
Przegląd opisuje, jak zmieniało się pojmowanie cellulitu i jego proponowane przyczyny. Stwierdza, że cellulit jest zmianą topografii skóry występującą niemal powszechnie u kobiet po okresie dojrzewania. Omawia też fizjologię tkanki tłuszczowej ze szczególnym uwzględnieniem cellulitu.
-
Przegląd opisuje cellulit jako problem nieswoisty dla osób z nadwagą, choć większa adipogeniczność go nasila. Wskazuje, że masa ciała może poprawiać cellulit, ale u osób otyłych dołki nie zmieniają się wyraźnie. Kremy zawierające m.in. ksantyny, rośliny i ligandy receptorów retinoidowych dają pewne korzyści, lecz opublikowano niewiele badań.
-
Przegląd omawia kliniczne, epidemiologiczne, histopatologiczne i terapeutyczne aspekty cellulitu (lipodystrofii gynoidalnej). Autorzy podkreślają, że brak wiedzy o czynnikach etiopatogenetycznych oraz oportunizm części profesjonalistów i mediów podsycały spór o naukowe podstawy tego pojęcia.
Badania
-
The Anatomical Basis of Cellulite Dimple Formation: An Ultrasound-Based Examination.
Badanie USG 50 kobiet (200 miejsc, 173 dołki cellulitu): w 97,6 proc. dołków stwierdzono włókniste pasma, w większości (84,4 proc.) ułożone skośnie względem skóry, a w 90,2 proc. wychodzące z powięzi powierzchownej. W 11 proc. pasm stwierdzono towarzyszące struktury naczyniowe. Nasilenie oceniano skalą Hexsela.
-
Randomizowane badanie 45 zdrowych kobiet (18-32 lat) porównywało program ćwiczeń aerobowych samych oraz w połączeniu z radialną falą uderzeniową przez 3 tygodnie (6 interwencji). Połączenie fali uderzeniowej z ćwiczeniami istotnie zmniejszyło nasilenie cellulitu względem samych ćwiczeń (p=0,032) i grupy kontrolnej (p=0,042). Okres obserwacji był krótki.
-
Dwa identyczne badania fazy 3 (RELEASE-1 i RELEASE-2, łącznie 843 kobiety) z kolagenazą clostridium histolyticum-aaes na pośladkach. W dniu 71. odsetek odpowiadających o co najmniej 2 stopnie wyniósł 7,6 vs 1,9 proc. oraz 5,6 vs 0,5 proc. na korzyść kolagenazy. Większość działań niepożądanych dotyczyła miejsca wstrzyknięcia. Preparat był później wycofany z rynku (zob. wpis o komunikacie firmy Endo).
-
Badanie na 20 dawcach (10 mężczyzn, 10 kobiet) wykazało, że u mężczyzn jest więcej zrębów łączących powięź powierzchowną ze skórą (średnio 10,05 vs 7,51 płacików tłuszczu pod skórą). Siła potrzebna do zerwania przegród była u mężczyzn istotnie większa (38,5 N vs 23,3 N). Wyniki wspierają wyjaśnienie różnic płciowych w występowaniu cellulitu przez budowę przegród łącznotkankowych.
-
Validated Assessment Scales for Cellulite Dimples on the Buttocks and Thighs in Female Patients.
Stworzono i zwalidowano dwie fotonumeryczne skale zagłębień cellulitu na pośladkach (w spoczynku i dynamiczna), oceniane przez 16 ekspertów. Zgodność oceniających była "prawie doskonała" (skala w spoczynku) i "znacząca" (skala dynamiczna). Wyniki skal korelowały z BMI, wiekiem, masą ciała i oceną wiotkości skóry.
-
Acoustic wave therapy for cellulite, body shaping and fat reduction.
Otwarte badanie jednoośrodkowe 30 kobiet: 12 sesji terapii falą akustyczną w 6 tygodni obniżyło średni wynik CSS z 11,1 do 9,5 (p<0,001). Zmniejszyły się obwody bioder i grubość podskórnej tkanki tłuszczowej w MRI, poprawiła się jakość życia, bez poważnych zdarzeń niepożądanych. Badanie bez grupy kontrolnej.
-
Wieloośrodkowe badanie pivotalne 45 osób z obserwacją do 3 lat po jednej sesji subcyzji z użyciem systemu Cellfina (tissue stabilized-guided subcision). Brak zmniejszenia korzyści do 3 lat; wyniki stanowiły podstawę zgody FDA na ten wyrób. Badanie otwarte, uczestniczki były własnymi kontrolami.
-
Wieloośrodkowe badanie 57 pacjentek: jednorazowy trzyetapowy zabieg laserem Nd:YAG 1440 nm z włóknem bocznym i kaniulą z czujnikiem temperatury (technologia sprzedawana pod nazwą Cellulaze). Po 12 miesiącach oceniający poprawnie wskazywali zdjęcia sprzed zabiegu w 91 proc. przypadków, a średnia poprawa dołków wynosiła 1,4 pkt. Zabieg uznano za bezpieczny z utrzymaniem efektu co najmniej rok.
-
Podwójnie ślepa próba z placebo na 105 kobietach (24-50 lat) z umiarkowanym cellulitem: 2,5 g peptydów kolagenowych dziennie przez 6 miesięcy. U kobiet z prawidłową masą ciała stwierdzono istotne zmniejszenie stopnia cellulitu i falistości skóry na udach oraz poprawę gęstości skóry właściwej. Efekt u kobiet z nadwagą był słabszy. Badanie wskazuje na zależność od BMI.
-
Longitudinal evaluation of manual lymphatic drainage for the treatment of gynoid lipodystrophy.
Otwarte badanie 20 kobiet (14 cotygodniowych sesji ręcznego drenażu limfatycznego, 15 ukończyło) wykazało poprawę jakości życia i zmniejszenie obwodu bioder o 0,3 cm, ale bez zmian obwodu ud i bez zmian w obrazach USG. Elastyczność skóry pośladków się pogorszyła. Autorzy uznali drenaż za bezpieczny, ale nieskuteczny jako samodzielna metoda.
-
Badanie rezonansem magnetycznym 60 kobiet nie wykazało różnic w anatomii płacików tłuszczu między wypukłymi zmianami cellulitu a obszarami kontrolnymi. Wyższe nasilenie w skali Cellulite Severity Scale występowało u osób starszych i z wyższym BMI. Osoby z wyższym BMI miały więcej płacików tłuszczu.
-
Podwójnie ślepa, randomizowana próba: sześć sesji skupionej fali uderzeniowej (ESWT) plus trening mięśni pośladkowych vs pozorowana ESWT plus ten sam trening. Wynik w skali CSS poprawił się w grupie ESWT z 10,9 do 8,3 (p=0,001), a w grupie kontrolnej nie zmienił się. Autorzy zaznaczają, że trwałość efektu wymaga dalszej oceny (obserwacja 12 tygodni).
-
A multilocus candidate approach identifies ACE and HIF1A as susceptibility genes for cellulite.
Badanie kliniczno-kontrolne 200 szczupłych kobiet z cellulitem i 200 kobiet dopasowanych wiekiem i BMI (grupa kontrolna z cellulitem stopnia 0 w skali Nürnberger-Müller) analizowało 25 polimorfizmów w 15 genach. Po korekcie o wiek, BMI, stosowanie antykoncepcji i palenie istotne powiązanie stwierdzono dla ACE rs1799752 (OR 1,19) i HIF1A rs11549465 (OR 0,61).
-
Randomizowane badanie 60 kobiet porównało masaż mechaniczny, ręczny drenaż limfatyczny i manipulację tkanką łączną. We wszystkich grupach zmniejszyła się grubość podskórnej tkanki tłuszczowej, a obwód uda spadł średnio o 0,5 cm. Wszystkie trzy techniki uznano za skuteczne w zmniejszaniu miejscowych wartości tłuszczu. Badanie mierzyło tłuszcz i obwody, a nie bezpośrednio wygląd cellulitu.
-
A validated photonumeric cellulite severity scale.
Autorzy opracowali i zwalidowali fotonumeryczną skalę nasilenia cellulitu (Cellulite Severity Scale) na podstawie zdjęć 55 pacjentek. Skala ocenia pięć cech: liczbę i głębokość zagłębień, wyraźne uniesione zmiany, wiotkość skóry oraz stopień cellulitu (każda 0-3, klasyfikacja jako łagodny, umiarkowany, ciężki). Wykazała wysoką rzetelność i powtarzalność.
-
Treatment of cellulite with LPG endermologie.
Badanie 33 kobiet (15 sesji LPG endermologie, dwa razy w tygodniu): poprawa stopnia cellulitu wystąpiła tylko u 5 kobiet (15 proc.), choć obwody ciała istotnie się zmniejszyły. Autor uznał metodę za dobrze tolerowaną, ale tylko nieznacznie skuteczną wobec cellulitu. Ograniczenia: mała próba i brak obiektywnych metod oceny.
-
Effect of weight loss on cellulite: gynoid lypodystrophy.
Badanie kobiet w nadzorowanych programach redukcji masy ciała (skan 3D, DXA, USG 3D, biomechanika) wykazało, że u większości cellulit się zmniejszył, ale u części nasilił się. Poprawa wiązała się z istotną utratą masy i tkanki tłuszczowej uda, wyższym początkowym BMI i większym początkowym nasileniem. Pogorszenie dotyczyło osób z niższym początkowym BMI, mniejszą utratą wagi i wzrostem podatności tkanki.
-
A randomized, placebo-controlled trial of topical retinol in the treatment of cellulite.
Randomizowane badanie lewo-prawe z placebo na 15 kobietach: po 6 miesiącach stosowania miejscowego retinolu elastyczność skóry wzrosła o 10,7 proc., a lepkość spadła o 15,8 proc. Efekt był wyraźniejszy tam, gdzie występowało tylko zjawisko materaca, a wygląd grudkowatej skóry reagował słabo lub wcale. Próba była mała.
-
Randomizowana, kontrolowana próba 12-tygodniowa (52 z 69 kobiet ukończyło): endermologie i krem z aminofiliną nie dały istotnych różnic pomiarów między nogami. Poprawę wyglądu cellulitu zgłosiło tylko 3 z 35 nóg leczonych aminofiliną i 10 z 35 leczonych endermologie. Autorzy uznali obie metody za nieskuteczne.
-
So-called cellulite: an invented disease.
Artykuł omawia anatomiczne i hormonalne podłoże tzw. cellulitu, jego częstość oraz to, że u kobiet jest zjawiskiem w istocie normalnym i nieuniknionym. Autorzy opisują też występowanie cellulitu u zhormonizowanych (sfeminizowanych hormonalnie) mężczyzn i uznają leczenie za niemal bezcelowe. Jest to praca, z którą zwykle wiąże się klasyczna czterostopniowa skala Nürnberger-Müller (sama skala nie jest opisana w abstrakcie).
Wytyczne
-
Standard of care for lipedema in the United States.
Konsensusowe wytyczne amerykańskie (metoda Delphi, 85 stwierdzeń oceniane w skali GRADE) opisują lipedemę jako chorobę luźnej tkanki łącznej u kobiet z guzkowatą i włóknistą tkanką tłuszczową na pośladkach, biodrach i kończynach, rozwijającą się w okresach zmian hormonalnych (dojrzewanie, ciąża, menopauza). Tkanka jest często bolesna i trudna do zredukowania dietą, ćwiczeniami lub chirurgią bariatryczną.
-
Wytyczne Infectious Diseases Society of America (aktualizacja 2014) dotyczące rozpoznawania i leczenia zakażeń skóry i tkanek miękkich, od powierzchownych po martwicze zapalenie powięzi. Podkreślają znaczenie szybkiego rozpoznania klinicznego, identyfikacji patogenu i skutecznej terapii. Pokazują, że cellulitis (bakteryjne zapalenie tkanki łącznej) to zupełnie inna choroba niż kosmetyczny cellulit.
Instytucje
-
Endo to Cease Production and Sale of Qwo (collagenase clostridium histolyticum-aaes)
Komunikat firmy Endo z 6 grudnia 2022 r.: wstrzymanie produkcji i sprzedaży Qwo z powodu obaw rynku o zakres i zmienność siniaków po pierwszym leczeniu oraz możliwość przedłużonego przebarwienia skóry. Badanie APHRODITE nad ograniczeniem siniaków nie dało wystarczających wyników. (Wycofanie ogłoszono w grudniu 2022 r.; data 2023 z zapytania nie została potwierdzona.)
-
U.S. FDA approves Qwo (collagenase clostridium histolyticum-aaes) for the treatment of cellulite
Wpis potwierdza, że FDA zatwierdziła Qwo jako pierwszy iniekcyjny preparat na cellulit, wskazany w umiarkowanym do ciężkiego cellulicie na pośladkach dorosłych kobiet. Jest to wtórne źródło o decyzji FDA (strony fda.gov nie udało się zweryfikować); data zatwierdzenia 6 lipca 2020 pochodzi z wyników wyszukiwania, nie ze strony.
-
Cellulite treatments: What really works?
Strona AAD stwierdza, że większość kobiet, także bardzo sprawnych, ma cellulit, który jest naturalnym nagromadzeniem tłuszczu, a nie chorobą. Wyniki zabiegów są mieszane; wiele metod (kremy, endermologia, radiofrekwencja) daje efekty krótkotrwałe lub niespójne, a przy części zabiegów trzeba je powtarzać, by utrzymać rezultat.
-
DermNet definiuje cellulit jako zagłębienia i grudkowatość skóry ud, pośladków i brzucha występujące u niemal wszystkich kobiet. Przyczyna nie jest w pełni poznana; wymienia predyspozycje genetyczne, hormony, płeć, wysokie BMI i wahania masy ciała, długie siedzenie oraz ciążę. Dla większości metod leczenia długoterminowa skuteczność jest nieznana.
-
NHS opisuje cellulitis jako zakażenie skóry leczone antybiotykami, które może być poważne bez szybkiego leczenia. Objawy to bolesna, gorąca, obrzęknięta i zaczerwieniona skóra, czasem objawy grypopodobne. Przy takich objawach należy pilnie skontaktować się z lekarzem lub numerem 111.
-
NHS opisuje lipoedemę jako nieprawidłowe nagromadzenie tłuszczu w nogach i czasem rękach, głównie u kobiet i zwykle obustronne. Skóra może mieć fakturę skórki pomarańczowej, a występują dyskomfort, siniaki i uczucie ciężkości. Choroba nie wynika z nadwagi i może być wyzwalana zmianami hormonalnymi.
Przepisy
-
Rozporządzenie Komisji z 10 lipca 2013 r. ustanawia wspólne kryteria uzasadniania oświadczeń (claims) w odniesieniu do produktów kosmetycznych, wydane na podstawie art. 20 ust. 2 rozporządzenia 1223/2009. Dotyczy to też obietnic w reklamie kosmetyków antycellulitowych.
-
Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w sprawie produktów kosmetycznych
Rozporządzenie UE o produktach kosmetycznych (strona EUR-Lex potwierdzona jako Cosmetic Products Regulation 1223/2009). Preambuła rozporządzenia 655/2013 potwierdza, że art. 20 ust. 2 tego aktu dotyczy oświadczeń (claims) o produktach kosmetycznych. Pełnej treści art. 20 nie weryfikowano.